Các loại sáo, có bao nhiêu loại sáo, tiêu trên thế giới

Sáo là gì?

Sáo là một loại nhạc cụ thuộc bộ hơi, khi chúng ta thổi một luồng hơi đúng vào lỗ thổi, sáo sẽ phát ra tiếng kêu, và người nghệ sĩ sẽ kết hợp giữa luồng hơi và ngón tay bấm vào các lỗ bấm để tạo ra các nốt nhạc với tần số khác nhau. Tất cả các nhạc cụ có cấu tạo tương tự như vậy đều gọi là sáo, một số có kết cấu đặc biệt hơn, có màu âm đặc biệt hơn thì được gọi là kèn, huyên, ocarina, …

Có bao nhiêu loại sáo và đặc điểm của mỗi loại?

Thật khó để có thể thống kê có bao nhiêu loại sáo, vì thực tế tùy theo nhiều cách phân loại mà có rất nhiều loại sáo khác nhau, nguồn gốc khác nhau thì đôi khi nó cũng được gọi tên khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta có thể phân loại sáo qua một số cách sau.

Phân loại sáo thông qua đặc điểm đặc thù của sáo:

Theo cách phân loại này, chúng ta có sáo ngang, sáo dọc (ở phương tây gọi là recorder), động tiêu (hay còn gọi là tiêu), sáo Dizi, sáo mèo và sáo bầu (tên gọi khác nhau, nhưng chúng có màu âm và nguyên lý hoạt động giống nhau), sáo quạt, ocarina, huyên, quenra, shakuhachi, sáo thổ dân, Sáo mỹ (Native American Flute).

Sáo ngang là loại sáo thổi ngang, nên gọi là sáo ngang. Tuy nhiên, từ xa xưa, sáo ngang chủ yếu được làm từ trúc, nên họ còn lại là “sáo trúc” (nhưng hiện nay, sáo trúc cũng là tên chỉ chung cho tất cả các loại sáo).

Sáo dọc là loại sáo ngậm vào thổi là kêu, trước đây nó cũng được gọi là tiêu, hay sáo tiêu, nhưng thực tế gọi vậy sẽ trùng lặp với động tiêu.

Động tiêu hay tiêu hay đôi khi được gọi là tiêu bát khổng (thực ra tiêu bát khổng là một loại tiêu có 8 lỗ nên gọi là bát khổng), tiêu là loại sáo to dài và âm trầm, tiêu cũng có thể làm nhỏ ngắn và sáo ngang cũng có thể làm to, dài và trầm nhưng đặc điểm của tiêu phù hợp với âm trầm hơn. Tiêu khác với sáo dọc là phải thổi luồng hơi vào giống sáo ngang mới phát ra tiếng kêu.

Sáo Dizi là sáo ngang nhưng có thêm lỗ dán màng, có nguồn gốc từ Trung Quốc là loại sáo phổ thông, phổ biến nhất ở Trung Quốc, vậy nên nó còn được gọi là sáo Tàu. Sáo Dizi có lỗ dán màng rung, khi thổi, sẽ tốn hơi hơn, nhưng tiếng sáo sẽ to hơn do được cộng hưởng thêm tiếng rung của màng rung. Sáo Tàu Dizi đặc biệt thích hợp để chơi các loại nhạc Trung Quốc.

Sáo mèo và sáo bầu là loại sáo có lưỡi gà tạo âm rung cơ bản, lưỡi gà được làm từ hợp kim đồng hoặc một số loại hợp kim có tính đàn hồi cao. Vậy nên sáo mèo và sáo bầu có màu âm khác với sáo thông thường, nó có một độ khàn, ấm và ồm nhất định, rất hay, âm hưởng núi rừng, nhưng sáo mèo và sáo bầu lại không thổi được nhiều nốt, âm vực có giới hạn, vậy nên không phải bài nhạc nào cũng có thể được chơi trên loại sáo này.

Huyên hay Ocarina có nguyên lý giống nhau, huyên được làm từ tre và thổi như động tiêu, còn ocarina được làm từ đất sét hoặc gỗ, và nó lại thổi như sáo dọc. Nguyên lý chung của 2 loại sáo này là ống cộng hưởng là ống kín. Loại sáo này cũng chỉ thổi được ít nốt, nhưng nhiều hơn sáo mèo và sáo bầu.

Shakuhachi thì giống động tiêu nhưng lỗ thổi được vát phẳng ở bên ngoài và hệ bấm có tính đặc thù theo âm nhạc của Nhật Bản (nguồn gốc của shakuhachi), còn quena là loại nhạc cụ thường thấy ở người thổ dân da đỏ, nó cũng giống động tiêu, nhưng lỗ thổi được vát cả ra bên ngoài và vát tròn (khác với shakuhachi là vát phẳng), ngoài ra, hệ bấm của quena thường giống với sáo dọc, sáo ngang, có 6 lỗ.

Phân loại sáo theo tone của sáo.

Tone của sáo thể hiện giọng của cây sáo, thể hiện độ trầm, bổng chung của cây sáo.

Chúng ta thường nghe các tên gọi như sáo đô, sáo la, sáo sol, thì đô la hay sol chính là tone của sáo.

Chúng ta thường nghe giọng la trưởng, la thử, hay đô trưởng, đô thứ, đó cũng là giọng của cây sáo.

Thực ra chúng là một khái niệm, nhưng khi gọi tone của sáo, chúng ta cắt giảm bớt và thường gọi tone sol là sol trưởng.

Như các bạn biết, các nốt nhạc sẽ là: đô rê mi fa sol la si đố rế …. Ở đây, đố rế là quảng tám sau đó của nốt nhạc đó (có tần số gấp đôi quảng 8 trước đó , ví dụ đố có tần số gấp đôi nốt đô) và được gọi là Đô n và Đô (n+1) (ví dụ nốt Đô là Do 1 thì Đố là đô 2).

Ở nhạc cụ thì thường dóng theo chuẩn của Piano, nên tone của sáo thường là F3 (fa3) đến G5 (sol5)

F3, G3, A3  …. C4 D4 … C5 ….G5 (F=Fa, G=sol, A=La, B = Si, C= Đô, D=Rê, E=Mi).

Ngoài ra còn có các thăng, giáng, tạo ra rất nhiều tone sáo khác nhau từ thấp đến cao. 

Với 2 cách phân loại sáo như vậy, chúng ta đã có rất nhiều loại sáo rồi, chúng ta có thể gọi sáo dizi tone đô, sáo ngang tone đô, …. Cứ gọi như vậy sẽ ra rất nhiều loại sáo. Ngoài ra, sáo cũng có thể khác nhau giữa các dân tộc khác nhau, một nền văn hóa sẽ sáng tạo và phát triển nó theo hướng khác nhau. Vậy nên, để liệt kê thật đầy đủ qua một bài viết thì thật khó.

Học thổi sáo tại HOCTHOISAO.NET

Mua sáo tại Saotruclangtu.com Hotline 0347188688